در روایتی از پیامبر اکرم(ص)، علم فقط ابزار دانستن نیست؛ بلکه کلید شناخت خدا، عبادت، تشخیص حلال و حرام و حتی حفظ پیوندهای خانوادگی معرفی شده است.
در آموزههای اسلامی، علم تنها به معنای دانستن مسائل نظری نیست، بلکه نقشی اساسی در شکلگیری رفتار دینی و اجتماعی انسان دارد. روایتی از پیامبر اکرم(ص) در کتاب «تحفالعقول» نشان میدهد که علم از شناخت خداوند و توحید گرفته تا انجام عبادات، رعایت صله رحم و تشخیص حلال و حرام، جایگاهی بنیادین دارد.
علم؛ جلودار عقل و پایه شناخت خدا، عبادت و تشخیص حلال و حرام
بر اساس این روایت، انسان برای آنکه بتواند خداوند را به درستی بشناسد و او را عبادت و اطاعت کند، به علم نیازمند است. از سوی دیگر، شناخت احکام شرعی و تشخیص مرز میان حلال و حرام نیز بدون آگاهی و دانش امکانپذیر نیست.
این روایت همچنین علم را عاملی برای تقویت روابط اجتماعی معرفی میکند؛ چراکه رعایت حقوق خویشاوندان و بهجا آوردن صله رحم نیز در پرتو شناخت و آگاهی معنا پیدا میکند.
پیامبر خدا صلیاللهعلیهوآله در اینباره میفرمایند:
«بِالْعِلْمِ یُطَاعُ اَللَّهُ وَ یُعْبَدُ وَ بِالْعِلْمِ یُعْرَفُ اَللَّهُ وَ یُوَحَّدُ وَ بِهِ تُوصَلُ اَلْأَرْحَامُ وَ یُعْرَفُ اَلْحَلاَلُ وَ اَلْحَرَامُ وَ اَلْعِلْمُ إِمَامُ اَلْعَقْلِ»
یعنی: «به وسیله علم، خداوند اطاعت و پرستیده میشود؛ به وسیله علم، خداوند شناخته و یکتا شمرده میشود؛ به وسیله علم، صله رحم انجام میگیرد و حلال و حرام شناخته میشود. علم، جلودار عقل است.»
بر اساس این بیان، علم در نگاه پیامبر اکرم(ص) نه یک امر جدا از زندگی دینی، بلکه راهنمای عقل و مقدمهای برای درست زیستن است؛ دانشی که میتواند مسیر عبادت، اخلاق، روابط اجتماعی و عمل به احکام شرعی را سامان دهد.
منبع: تحفالعقول، ص ۲۸
