وقتی کودک یا نوجوان لجبازی میکند، بسیاری از والدین به دنبال راهحل فوری هستند. اما مشکل اغلب از شیوهٔ تعامل ما آغاز میشود. اگر الگوی مناسبی نباشیم، صبوری نکنیم و توقعاتمان را تنظیم نکنیم، این رفتار تشدید میشود. مهارتهای عملی برای مدیریت و کاهش لجبازی فرزندان کدامند؟
یکی از معضلاتی که گاهی اوقات، تقریباً از سنین کودکیِ فرزندان، پدر و مادرها با آن درگیر هستند، اصطلاحاً لجبازیها یا سرکشیهایی است که فرزندان، اعم از پسر و دختر، انجام میدهند.یعنی یک رفتار غلط را مرتب تکرار میکنند و در واقع روی دور و تسلسل باطلِ لجبازی میافتند.
دکتر «مریم فرضی» کارشناس تربیتی، دربارهٔ این رفتار و شیوههای اصلاح آن توضیح میدهد.
۴ فرمول ساده برای کاهش لجبازی
اولین نکتهای که باید به آن توجه داشته باشیم این است که به اعتقاد فرضی «بسیاری اوقات، رفتارهای ما بزرگترها در بروز این رفتار از فرزندان، صرفنظر از همهٔ اتفاقات دیگر، بسیار مؤثر است.» یعنی پدر یا مادر، خیلی وقتها ناخواسته فرزند خود را روی دور لجبازی میاندازند؛ که در این حالت، درمان این رفتار هم برایشان سخت میشود.
ما میتوانیم مراحلی را برای کاهش لجبازی فرزندانمان، هم در دورهٔ کودکی و هم در دورهٔ نوجوانی، انجام دهیم؛ که معمولاً در دورهٔ نوجوانی بخشی از این لجبازی طبیعیتر است.این کارشناس تربیتی، یک فرمول چهارمرحلهای را توضیح میدهد که برای کاهش لجبازی قابل پیادهسازی کنیم.
فرمول اول؛ الگو باشیم
یکی از بهترین راهکارها این است که «ما برای خودمان مقبولیتی در نزد فرزندمان ایجاد کنیم؛ یعنی پدر و مادرِ “الگو”یی باشیم.»به اعتقاد فرضی «این روش بسیار مؤثر و مورد تأیید است که اگر ما بهعنوان پدر یا مادر، فرزندمان ما را قبول داشته باشد و رفتار و اخلاق خوبی از ما ببیند، به هر حال میزان لجبازیاش کم میشود.»
فرمول دوم؛ عجله نکنیم
این کارشناس تربیتی میگوید «سعی کنیم برای عادتهایی که برای فرزندانمان میگذاریم، زمان بگذاریم و عجله نکنیم که حس لجبازی فرزند را تحریک کنیم. بهعنوان مثال، اگر فرزندمان بینظم است، دانه به دانه و کمکم، فرصت به فرصت (حتی ممکن است یک، دو یا سه ماه هم زمان ببرد) با توجه به سنش، او را از آن سطح لجبازی و بینظمی خارج کنیم. مثلاً اگر برای بینظمیِ فضای اتاقش لجبازی میکند، این موضوع زمانبر است. سعی کنیم در این زمانی که اختصاص میدهیم، صبوری داشته باشیم و یک بازهٔ زمانی مشخص در نظر بگیریم.»
ضمناً چند کار را نباید با هم انجام دهیم؛ مثلاً همزمان با کنترل او در فضای مجازی، یا دور کردنش از بدغذایی، یا دور کردنش از معاشرت با دوستان ناباب. به گفتهٔ فرضی «خیلی وقتها خستگیِ کودک یا نوجوان، حس لجبازی او را بالا میبرد.»
فرمول سوم؛ سطح توقعمان را تنظیم کنیم
به اعتقاد این کارشناس تربیتی «بسیار مهم است که سعی کنیم توقعاتمان را از فرزندمان کم و بهاندازه کنیم. یعنی سن فرزندمان را در نظر بگیریم و از او انتظار و توقع زیادی نداشته باشیم.»
برای مثال، کودکی که تازه از مدرسه آمده، خسته است، احتمالاً با یکی از دوستانش بحث یا درگیری داشته، یا معلم از او درس پرسیده و نکتهای را بلد نبوده و اکنون کمی خسته و عصبی است؛ در این شرایط، بهعنوان پدر یا مادر از او انتظار نداشته باشیم که همین الان اتاق را تمیز کند یا فوراً کاری را که میگوییم انجام دهد. «بسیار مهم است که توقعاتمان را از فرزندانمان مدیریت کنیم و به توان ذهنی، جسمی و روحی آنها توجه داشته باشیم.»
فرمول چهارم؛ محبوب باشیم
برای خودمان در قلب فرزندانمان محبوبیت ایجاد کنیم. این موضوع بسیار مهم است. همانطور که در فرمول اول گفتیم، بچهها باید ما را قبول داشته باشند؛ اما علاوه بر آن، باید برای خودمان محبوبیت هم ایجاد کنیم. چگونه؟
فرضی در پاسخ میگوید «مثلاً برایشان وقت بگذاریم. اگر کودک هستند با آنها بازی کنیم، و اگر نوجوان هستند با هم به سینما برویم، فیلم ببینیم یا کاری را که مورد علاقهشان است انجام دهیم.»
این فرمولهای چهارگانه بسیار کمککنندهاند تا حس لجبازی کودکان و نوجوانانمان کنترل شود و بیش از پیش تحریک نشود.
