سخنان شماری از دانشمندان اهل سنت درباره امام صادق(ع) نشان میدهد که جایگاه علمی و فضایل اخلاقی آن حضرت، فراتر از مرزهای مذهبی مورد توجه قرار گرفته است؛ از تعبیر «داناترین فرد زمان خود» تا تأکید بر گستردگی دانش امام ششم شیعیان.
شخصیت علمی و معنوی امام جعفر صادق(علیهالسلام) تنها در منابع شیعی مورد توجه قرار نگرفته است. شماری از دانشمندان و نویسندگان اهل سنت نیز در آثار خود از جایگاه علمی، فضایل اخلاقی و گستردگی دانش آن حضرت سخن گفته و با تعابیر قابل توجهی از ایشان یاد کردهاند.
گفتار دانشمندان معاصر اهل سنت درباره امام صادق(ع)
پرسش:
دانشمندان معاصر اهل سنت درباره شخصیت امام صادق(علیهالسلام) چه دیدگاه و سخنانی داشتهاند؟
پاسخ اجمالی:
شماری از دانشمندان معاصر اهل سنت در آثار خود با تعابیری ارزشمند از شخصیت، فضایل و جایگاه علمی امام صادق(علیهالسلام) سخن گفتهاند. خیرالدین زرکلی، ایشان را از بزرگان تابعین و برخوردار از جایگاهی بلند در دانش معرفی کرده است. رمضان لاوند نیز امام صادق(ع) را از شخصیتهایی میداند که قرآن در وجودشان حضور و نفوذ داشته و این حقیقت در سخنان و رفتارشان آشکار بوده است. احمد امین مصری نیز بر گستردگی علم و آگاهی امام صادق(ع) تأکید کرده و ایشان را از گستردهدانشترین افراد دانسته است.
پاسخ تفصیلی:
در نوشتههای برخی از دانشمندان معاصر اهل سنت، جایگاه امام صادق(علیهالسلام) با تعابیر مختلف مورد ستایش قرار گرفته است. آنان از مقام علمی، فضایل اخلاقی و گستردگی دانش آن حضرت سخن گفتهاند. در ادامه، به بخشی از این دیدگاهها اشاره میشود:
۱ ـ خیرالدین زرکلی (متوفی ۱۳۹۶ هـ.ق)
خیرالدین زرکلی درباره امام صادق(علیهالسلام) چنین مینویسد:
«کان من اجلاّء التابعین وله منزلة رفیعة فی العلم…»
یعنی: «او از بزرگان تابعین بود و جایگاهی بلند و رفیع در علم و دانش داشت.»
این تعبیر، جایگاه علمی امام صادق(ع) را از نگاه یکی از نویسندگان اهل سنت نشان میدهد.
۲ ـ محمد فرید وجدی
محمد فرید وجدی نیز در وصف امام صادق(علیهالسلام) مینویسد:
«امام صادق(علیهالسلام) از افاضل مردم بود، و برای او مقالاتی در صنعت کیمیا است.»
این عبارت، امام صادق(ع) را در شمار افراد فاضل و برجسته قرار میدهد و به برخی نوشتههای منسوب به ایشان در زمینه کیمیا نیز اشاره دارد.
۳ ـ رمضان لاوند
رمضان لاوند درباره امام جعفر صادق(علیهالسلام) چنین آورده است:
«مهما کان الامر فقد کان الامام جعفر الصادق من اولئک الذین عاش القرآن فی نفوسهم وبدا فی اقوالهم واعمالهم…»
ترجمه: «به هر حال، امام جعفر صادق از کسانی بود که قرآن در وجود و جانشان حضور داشت و آثار آن در گفتار و کردارشان آشکار میشد.»
این توصیف تنها ناظر به دانش امام نیست، بلکه بر تأثیر عمیق معارف قرآن در شخصیت، سخنان و رفتار آن حضرت نیز تأکید دارد.
۴ ـ سهیل زکّار
سهیل زکّار نیز درباره جایگاه علمی امام صادق(علیهالسلام) چنین نوشته است:
«لقد ذکر علماء الاسلام الامام الصادق واثنوا علیه وقالوا: بانّه کان اعلم اهل زمانه وعنه تفرّع العلم بالحلال والحرام فی الخاص والعام.»
یعنی: «دانشمندان اسلام از امام صادق یاد کرده و او را ستودهاند و گفتهاند که او داناترین فرد زمان خود بود و دانش مربوط به حلال و حرام، در میان خواص و عموم مردم، از او گسترش یافت.»
این عبارت، نشاندهنده جایگاه ویژهای است که این نویسنده برای امام صادق(ع) در عرصه دانش دینی قائل شده است.
۵ ـ احمد حسن باقوری
احمد حسن باقوری در کتاب «علیّ امام الأئمة» درباره بهرهگیری ابوحنیفه و دو تن از شاگردانش از دانش امام صادق(ع) مینویسد:
«و امّا ابوحنیفة وصاحباه ابویوسف ومحمّد فقد اخذوا عن جعفر الصادق(علیهالسلام).»
ترجمه: «اما ابوحنیفه و دو همراه او، ابویوسف و محمد، از جعفر صادق(علیهالسلام) کسب علم کردهاند.»
این سخن به ارتباط علمی امام صادق(ع) با برخی از چهرههای برجسته علمی اهل سنت اشاره دارد.
۶ ـ احمد امین مصری
احمد امین مصری نیز در کتاب «ظهر الاسلام» درباره گستردگی دانش امام صادق(علیهالسلام) چنین مینویسد:
«الامام جعفر الصادق، فانّه من اوسع الناس علماً واطّلاعاً…»
یعنی: «امام جعفر صادق(ع)، از گستردهترین افراد از نظر علم و آگاهی بود.»
بررسی این سخنان نشان میدهد که شخصیت امام صادق(علیهالسلام) در میان برخی از دانشمندان و نویسندگان اهل سنت نیز با احترام و ستایش همراه بوده است. آنان از جایگاه علمی، فضایل اخلاقی، گستردگی دانش و تأثیرگذاری آن حضرت در عرصه معارف دینی سخن گفتهاند.
پینوشت:
۱. «الأعلام»، ج ۲، ص ۱۲۶.
۲. «دائرةالمعارف قرن چهاردهم»، ج ۳، ص ۱۱۰.
۳. «الامام الصادق(علیهالسلام) علم و عقیدة»، ص ۲۳.
۴. «بحث الامام جعفر الصادق(علیهالسلام)»، سهیل زکّار، ص ۷۲ و ۷۳.
۵. «علیّ امام الأئمة»، ص ۴۸.
۶. «ظهر الاسلام»، ج ۴، ص ۱۱۴.
۷. گردآوری از کتاب «اهل بیت از دیدگاه اهل سنت»، علیاصغر رضوانی، مسجد مقدس جمکران، مسجد مقدس جمکران، قم، ۱۳۸۵ هـ.ش، ص ۱۰۷.
